FLASH
Shkruar nga Juliette Garside
Qeveria e re e drejtuar nga Peter Magyar synon të vendosë një taksë vjetore mbi pasuritë e mëdha, duke e paraqitur masën si një hap drejt drejtësisë sociale dhe transparencës ekonomike…
Në një studio televizive me ndriçim të zbehtë, një nga njerëzit më të pasur të Hungarisë, pothuajse është i përlotur. Është fillimi i muajit maj, vetëm disa javë pas zgjedhjeve të përgjithshme që i dhanë fund sundimit 16-vjeçar të Viktor Orbanit, dhe magnati i reklamave Balásy Gyula ka një njoftim për të bërë.
Gyula i tregon intervistuesit se sapo ia ka dorëzuar shtetit bizneset e tij, së bashku me një pjesë të konsiderueshme të kursimeve personale. Ai ka sjellë me vete edhe një akt notarial, një dokument ligjor që përcakton ndryshimin e pronësisë.
“Në situatën aktuale, nuk besoj se grupi ynë i kompanive ka të ardhme,” thotë ai.
Gyula ishte ndër përfituesit më të spikatur të epokës Orban. Kompanitë e tij administronin një rrjet billboard-esh të njohura si “billboard-et blu”, ku figura të ndryshme, nga financieri George Soros deri te presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, paraqiteshin si armiq publikë në fushata propagandistike të financuara nga shteti.
Sot, ato billboard-e qëndrojnë bosh. Udhëheqësi i ri i Hungarisë, Peter Magyar, dhe partia e tij Tisza kanë vendosur në qendër të vëmendjes oligarkët e Orbanit. Jo vetëm që Gyula nuk ka më akses në kontratat publike, por edhe fatura tatimore për milionat e tij të mbetura pritet të rritet.
Ministri i Financave, Andras Karman, ka premtuar se deri më 5 qershor do të japë më shumë detaje mbi reformën e planifikuar të sistemit tatimor, e cila mund ta bëjë Hungarinë vendin e parë aktual anëtar të Bashkimit Evropian që vendos një taksë të re mbi pasurinë që nga vitet 1980.
Kur e njoftoi politikën në platformën X verën e kaluar, Magyar tha se masa “nuk është ndëshkim, por një shenjë e drejtësisë sociale dhe solidaritetit në një vend funksional dhe human”.
Detajet deri tani janë të kufizuara. Në programin e saj zgjedhor, Tisza premtoi një taksë vjetore prej 1% për individët me pasuri mbi 1 miliard forinta (rreth 2.4 milionë paund), e cila do të aplikohet vetëm mbi pjesën e pasurisë që tejkalon këtë prag.
Magyar ka deklaruar se në llogaritjen e pasurisë do të përfshihen pronat, aksionet në kompani dhe asetet jashtë vendit, si dhe jahte, avionë privatë, piktura dhe automjete sportive luksoze. Për të shmangur shmangien e taksës, pasuritë në emër të bashkëshortëve dhe fëmijëve do të përfshihen gjithashtu.
“Hungaria ka shumë nevojë për një taksë mbi pasurinë, për dy arsye,” thotë Zoltán Pogátsa, ekonomist politik dhe pedagog në Universitetin e Hungarisë Perëndimore.
Sipas tij, taksat ekzistuese mbi pasurinë janë shumë të ulëta dhe një masë e tillë do të ndihmonte në rikthimin e llogaridhënies.
“Taksa mbi pasurinë e propozuar nga Tisza është një mënyrë për të kthyer paratë publike në arkat publike,” thotë ai.
Pas analizimit të pasurive të 50 hungarezëve më të pasur sipas renditjes së revistës Forbes, Pogátsa arriti në përfundimin se 38 prej tyre ose e krijuan pasurinë gjatë qeverisjes së Orbanit përmes tenderëve publikë, ose ishin tashmë të pasur, por përfituan në masë të madhe nga prokurimet shtetërore gjatë mandatit të tij.
Shumë prej tyre kanë pozita kyçe në media, energji, ndërtim, sektorin bankar dhe pasuritë e paluajtshme, si përfitues të sistemit të njohur si Sistemi i Bashkëpunimit Kombëtar (NER), ku besnikëria politike shpërblehej me mundësi ekonomike.
Ndër oligarkët më të njohur të NER-it është Lőrinc Mészáros, i cili kryeson listën hungareze të Forbes me një pasuri të vlerësuar prej 5 miliardë dollarësh. Ish-instaluesi i rrjeteve të gazit nga i njëjti qytet i vogël me ish-kryeministrin ka ndërtuar një perandori që shtrihet në energji, ndërtim, financë, turizëm dhe media.
Vite më parë ai ia atribuoi pasurinë e tij “Zotit, fatit dhe Viktor Orbanit”, megjithëse më vonë tha se suksesin ia detyronte edhe inteligjencës dhe punës së palodhur.
Në vendin e 27-të të renditjes gjendet dhëndri i Orbanit, István Tiborcz, me një pasuri prej rreth 245 milionë dollarësh. Interesat e tij përfshijnë pasuritë e paluajtshme, hotelet dhe sektorin bankar.
Debati mbi taksën e pasurisë zhvillohet në mbarë botën. Qeveria e Brazilit dhe sindikatat në Kaliforni po shtyjnë përpara nisma të ngjashme. Në Mbretërinë e Bashkuar, Partia e Gjelbër dhe shumë deputetë laburistë e mbështesin idenë.
Në Francë, presidenti socialist François Mitterrand vendosi në vitin 1982 taksën mbi pasuritë e mëdha, e cila më vonë u hoq gjatë presidencës së Emmanuel Macron. Vitin e kaluar parlamenti francez iu afrua rikthimit të saj dhe pritet që çështja të jetë temë e rëndësishme në zgjedhjet presidenciale të vitit të ardhshëm.
Megjithatë, për momentin duket se Hungaria mund të jetë vendi që do të veprojë e para.
Magyar ka dorë të lirë, pasi siguroi një shumicë prej dy të tretash në parlament. Partia Tisza, e përshkruar si një forcë ombrellë, nisi si një lëvizje e qendrës së djathtë, por më pas u zgjerua për të bashkuar votuesit kundër Orbanit nga i gjithë spektri politik.
Nëse ka një pikë ku mbështetësit e saj bien dakord, ajo është nevoja për të çmontuar sistemin NER.
Magyar ka premtuar reforma në procedurat e tenderëve publikë dhe ka krijuar Zyrën Kombëtare për Rikuperimin dhe Mbrojtjen e Pasurive, me qëllim hetimin e korrupsionit. Megjithatë, në shumë raste pasuritë janë krijuar brenda rregullave ligjore që ekzistonin në atë kohë.
“Këtu mund të hyjë në lojë taksa mbi pasurinë, në rastet kur diçka është moralisht e gabuar, por ligjërisht e lejueshme,” thotë Pogatsa.
Disa drejtues biznesesh janë shprehur tashmë në favor të masës. Sipërmarrësi i transportit Gábor Bojár, i cili mbështeti Tisza gjatë fushatës, tha për portalin Telex në prill:
“Të pasurit paguajnë taksa edhe në vende të tjera, ndërsa qytetari mesatar paguan proporcionalisht shumë më tepër. Kjo është e padrejtë dhe ky sistem duhet të ndryshojë.
Jam i lumtur nëse duhet të paguaj shumë taksa, sepse kjo do të thotë se ndoshta po fitojmë shumë gjithashtu”.
Jo të gjithë bien dakord. Viktor Zsiday, menaxher fondesh investimi dhe komentator ekonomik, argumenton se zgjidhja për pasurimin e padrejtë nuk duhet të jetë taksimi, por procedurat penale.
“Do të ishte mirë që në debatin publik taksa mbi pasurinë të mos ngatërrohej me ndëshkimin e atyre që kanë përfituar të ardhura në mënyrë të padrejtë,” shkroi ai vitin e kaluar.
Ai nuk është kundër rishpërndarjes së pasurisë në parim dhe e përshkruan Hungarinë si “pothuajse një parajsë fiskale për të pasurit”, por preferon rritjen e taksave mbi dividendët dhe fitimet e korporatave.
“Sipërmarrjet hungareze vendosen në disavantazh, sepse barra e tyre tatimore bëhet më e lartë sesa ajo e kompanive në pronësi të shtetasve të huaj,” deklaroi ai për The Guardian, duke theksuar se “ndoshta kjo nuk është ajo që dëshiron qeveria, por është një premtim elektoral dhe, fatkeqësisht, do të zbatohet.”
Aktualisht Hungaria aplikon një normë të sheshtë tatimore prej 15% për të ardhurat personale. E njëjta normë vlen për dividendët dhe fitimet kapitale. Taksa mbi trashëgiminë është 18%, por familjarët e afërt përjashtohen nga pagesa për pronat. Në krahasim, norma në Mbretërinë e Bashkuar është 40%.
Tatimi mbi fitimin e korporatave është vetëm 9%, një nga më të ulëtit në Evropë. Që nga viti 2014, kur Hungaria miratoi ligje të ngjashme me ato britanike për trustet, ultra të pasurit kanë përfituar përjashtime të konsiderueshme tatimore për kursimet private.
Për të financuar shërbimet publike, shteti është mbështetur në forma të tjera taksimi. Punonjësit paguajnë kontribute sociale prej 18.5%, ndërsa TVSH-ja prej 27% është më e larta në Bashkimin Evropian.
Si rezultat, barra fiskale bie në mënyrë disproporcionale mbi punonjësit dhe konsumatorët. Taksat mbi konsumin konsiderohen ndër format më regresive të mbledhjes së të ardhurave, pasi familjet me të ardhura të ulëta shpenzojnë pjesën më të madhe të fitimeve për ushqim, energji dhe nevoja bazë.
Sipas István Karagich, drejtor ekzekutiv i kompanisë së inteligjencës së biznesit Blochamps Capital, kjo ka sjellë një përqendrim të madh të pasurisë në majë të piramidës.
Nga 4.2 milionë familje në Hungari, 1% më i pasur zotëron rreth 35% të aseteve, ndërsa 10% më i pasur kontrollon më shumë se dy të tretat e pasurisë totale.
“Kjo duhet të ndryshojë,” thotë ai, duke shtuar “le ta quajmë hakmarrje të shoqërisë.”
Megjithatë, ai beson se pragu prej 1 miliard forintash është shumë i ulët.
“Nëse keni dy prona dhe një kompani të vogël, mund të përfshiheni nga kjo taksë. Dy milionë paund nuk janë pasuria e Jeff Bezos. Kjo taksë do të godasë sipërmarrësit hungarezë me kompani të vogla dhe të mesme.”
Karagich propozon një prag prej 5 miliardë forintash, afërsisht 10 milionë paund, siç kishte sugjeruar fillimisht Magyar verën e kaluar. Në këtë nivel, shteti do të mblidhte rreth 100 miliardë forinta (240 milionë paund) në vit nga deri në 10 mijë familje.
Megjithatë, Tisza ka propozuar edhe masa të tjera për të rritur kontributin e shtresës më të pasur, përfshirë heqjen e përjashtimeve tatimore për trustet. Të ardhurat shtesë do të përdoren për mbështetjen e familjeve me të ardhura të ulëta.
Partia ka premtuar gjithashtu uljen e normës bazë të tatimit mbi të ardhurat në 9% dhe reduktimin e TVSH-së.
Për Miroslav Palansky, profesor ekonomie në Universitetin Charles të Pragës dhe drejtues i kërkimeve në Tax Justice Network, taksat mbi pasurinë nuk kanë si qëllim vetëm mbledhjen e të ardhurave.
“Pabarazia, pas një niveli të caktuar, nuk është e mirë për rritjen ekonomike. Kur pasuria shpërndahet më gjerësisht, më shumë njerëz kanë mundësi të kontribuojnë në prodhimin e brendshëm bruto,” thotë ai.
Sipas tij, reforma do të përmirësojë edhe transparencën, sepse autoritetet tatimore mund të taksojnë vetëm atë që arrijnë të matin. Dhe kjo mund të sjellë edhe emra të rinj në listat e ardhshme të Forbes. /Përshtati Pamfleti nga The Guardian/
Lini një Përgjigje