FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nëse Rio Tinto mund të shfrytëzojë litiumin me dëme minimale në mjedis, shpërblimet janë të konsiderueshme. Por dështimi rrezikon të gërryejë kontrollin e hekurt të Vuçiçit mbi pushtetin në Serbi dhe do ta lërë politikën kritike të BE-së për lëndët e para të duket, nëse jo e thyer, sigurisht e copëtuar.
Ndërsa bota po priste me padurim të shihte nëse Presidenti Joe Biden do të hiqte dorë nga kandidatura e tij, kancelari gjerman Olaf Scholz, pothuajse pa u vënë re, po vizitonte Beogradin. I paparalajmëruar dhe i rregulluar në një njoftim të shkurtër, takimi i tij disa javë më parë me presidentin e Serbisë Aleksandar Vuçiç ishte megjithatë një festë.
Shoqërues të Scholz-it ishin drejtues të lartë nga Mercedes, Stellantis, kompania e minierave Rio Tinto dhe tre prodhues të baterive të automjeteve elektrike - për të mos përmendur Maroš Šefčovič, komisioneri i BE-së përgjegjës për strategjinë kritike të lëndëve të para dhe presidenti i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim .
Së bashku ata përshëndetën nënshkrimin e një memorandumi mirëkuptimi midis BE-së dhe Serbisë për të krijuar një partneritet në lëndët e para kritike dhe krijimin e një zinxhiri vlerash për prodhimin e baterive dhe EV-ve (Makinave Elektrike).
Kjo është një punë e madhe, ekonomikisht dhe politikisht. Në përleshjen për furnizime të sigurta të lëndëve të para kritike të nevojshme për tranzicionin e gjelbër, BE-ja ka çaluar pas SHBA-së dhe Kinës. Serbia ka një nga depozitat më të mëdha të litiumit në Evropë, e mjaftueshme për rreth 1 milion bateri EV në vit.
Litiumi në luginën e Jadarit të Serbisë nuk është burimi i vetëm në Evropë, por, ndryshe nga kinezët dhe amerikanët, evropianët ose janë më të shqetësuar për ndikimin mjedisor të minierave në shkallë të gjerë ose janë nimbistë të vendosur, në varësi të qëndrimit tuaj. Pa më shumë akses në metale si litiumi, BE-ja as nuk do të përmbushë objektivat e saj për reduktimin e karbonit dhe as nuk do të vazhdojë me konkurrentët e saj.
Scholz pranoi të shkonte në Beograd vetëm pasi Serbia anuloi një vendim të vitit 2022 për të anuluar një kontratë me Rio Tinto për të shfrytëzuar litiumin që ndodhet pranë kufirit me Bosnjë dhe Hercegovinën. Rinovimi i licencës së planifikimit të Rio Tinto vjen dy muaj pasi Vuçiç refuzoi një kërkesë të presidentit të Kinës Xi Jinping, për akses në metal.
“Kina ka mjaft tashmë”, thuhet të ketë thënë Vuçiç në një referencë ndaj kontrollit kinez të një miniere bakri në Bor, Serbinë lindore.
Kjo është dëshmi e mëtejshme se ndërsa Vuçiç vazhdon të gëzojë marrëdhënie të ngushta politike me Kinën dhe Rusinë, ai po e integron ekonominë e tij gjithnjë e më fort me Evropën dhe SHBA-në.
Vendimi i luginës së Jadarit vjen pas marrëveshjes së Serbisë për të blerë 12 avionë Rafale nga Franca në vend të MiG-ve rusë dhe zbulimit se Serbia është një furnizues kryesor i municioneve në Ukrainë.
Disa kompani me ndikim të teknologjisë perëndimore, si Microsoft, Siemens dhe prodhuesi amerikan i kamionëve elektrikë Rivian, kanë bërë investime të mëdha në Beograd, të tërhequr nga një fuqi punëtore e lirë dhe e kualifikuar.
Shumë vëzhgues e perceptojnë Serbinë si një aleate të ngushtë të Rusisë dhe Presidentit Vladimir Putin. Megjithatë, Vuçiç ka qenë prej kohësh Janusi i Ballkanit, duke parë si nga lindja ashtu edhe nga perëndimi. Me vendimin e litiumit ai po nxjerr qafën jashtë. Ai përballet me kundërshtim të ashpër ndaj tij nga tre grupe shumë të ndryshme.
Aktivistët energjikë mjedisorë të Serbisë pretendojnë se projekti Jadar do të dëmtojë ekologjinë lokale. Ata kanë organizuar protesta në të gjithë Serbinë dhe tregojnë për dëmin e shkaktuar nga miniera e bakrit e drejtuar nga Kina. Rio Tinto dhe BE-ja pretendojnë se zhvillimi i Jadarit do t'i nënshtrohet standardeve më të rrepta mjedisore.
Florian Bieber, një shkencëtar politik i universitetit të Grazit, paralajmëron se si një parakusht për marrëveshjen e litiumit, BE mund të injorojë tendencat diktatoriale të Vuçiçit , duke përfshirë kontrollin e tij të rreptë të medias dhe praktikat e dyshimta zgjedhore.
Kjo ushqen politikën më të gjerë të Ballkanit Perëndimor. Përkrahësit e Kosovës dhe Bosnjës kanë akuzuar BE-në se nuk i është përgjigjur përpjekjeve të supozuara të Serbisë për të minuar integritetin e tyre territorial – një pretendim që diplomatët evropianë e kanë kundërshtuar.
Por politikat e Vuçiçit kanë mërzitur edhe Moskën. Pak para udhëtimit të Scholz-it, zv/ministri i Jashtëm rus, Aleksandër Grushko, vizitoi Beogradin. Takimi i tij me Vuçiçin u përshkrua nga një i brendshëm si "i ftohtë".
Sipas këtij personi: “Grushko u ul dhe filloi të lexonte një listë me 23 ankesa, duke përfshirë tërbimin e Kremlinit për vendimin e Beogradit për të furnizuar Ukrainën me municione. Kur Grushko arriti në gjysmë të listës, Vuçiç u ngrit në këmbë dhe njoftoi se takimi kishte përfunduar dhe u largua".
Vuçiç është një mjeshtër i kaluar në politikën e gjesteve. Por kjo shkon përtej kësaj. Ai po merr një rrezik të madh dhe po ashtu edhe BE-ja. Nëse Rio Tinto mund të shfrytëzojë litiumin me dëme minimale në mjedis, shpërblimet janë të konsiderueshme. Por dështimi do të gërryejë edhe kontrollin e hekurt të Vuçiçit mbi pushtetin në Serbi dhe do ta lërë politikën kritike të BE-së për lëndët e para të duket, nëse jo e thyer, atëherë sigurisht e copëtuar./Përshtati “Pamfleti” nga “FinancailTimes”
Lini një Përgjigje